निरन्तर बढ्दै गइरहेको एल निनो ‘कोरल रिफ’का लागि भयानक खतरा बनेको संयुक्त राष्ट्रसंघका प्रकृति विशेषज्ञहरूले बताएका छन् । कोरल रिफ भनेको समुद्रमा बस्ने साना जीवहरूले बनाउने कडा ढुंगाजस्तो संरचना हो । यी जीवहरू समूहमा बस्छन् र आफ्नो वरिपरि चुनढुंगाजस्तो कडा कंकाल बनाउँछन् । लामो समयसम्म यस्ता संरचना थपिँदै जाँदा समुद्रमा ठूला भित्ता वा चट्टानजस्ता संरचना बन्छन् ।
समुद्री वैज्ञानिक डेभिड ओबुराका अनुसार उष्णकटिबन्धीय प्रशान्त क्षेत्रमा बलियो बन्दै गरेको असाधारण एल निनो ढाँचाले कमजोर कोरल प्रजातिहरूलाई लोप हुने खतराको नजिक पुर्याउन सक्छ । बढी तापले कोरल संरचनालाई असर पुर्याउन सक्छ ।
‘जलवायु परिवर्तनले विश्वका महासागरहरू तातो बनाउँदै र हानिकारक ‘ब्लिचिङ’ (रङ वा स्वरूप परिवर्तन) हुने घटनाको आवृत्ति तथा तीव्रता बढाइरहेको छ । यस वर्षको एल निनोले थप भयानक जोखिमको तह थपेको छ,’ ओबुराले भने । उनी केन्याका सामुद्रिक पारिस्थितिकी विशेषज्ञ र जैविक विविधतासम्बन्धी संयुक्त राष्ट्रसङ्घको वैज्ञानिक प्यानल आईपीबीईएसका अध्यक्ष हुन् ।
प्राकृतिक जलवायु चक्रको तातो चरण मानिने एल निनो घटनाले अस्थायी रूपमा विश्वव्यापी तापक्रम बढाउँछ, बादल र हावाको ढाँचा परिवर्तन गर्छ र हानिकारक मौसमको जोखिम बढाउँछ । विश्वव्यापी पूर्वानुमानकर्ताहरूले यो घटना रेकर्डमा सबैभन्दा बलियो हुने अपेक्षा गरेका छन् । प्रशान्त महासागरका केही भागमा समुद्री सतहको तापक्रम अपेक्षित चरम विन्दुभन्दा महिनौँअघि नै सर्वकालीन उच्च पुगेको छ ।
एल निनोले समुद्री तापक्रमले रेकर्ड तोड्यो
यसले ओबुरालाई धेरै चिन्तित बनाएको छ । उनले सन् १९९७–९८ को अघिल्लो सुपर एल निनोको हानिकारक प्रभाव सम्झिँदै भने, ‘तीनवटा विश्वव्यापी ब्लीचिङ घटनापछि आउन लागेको यो घटना अघिल्लोभन्दा खराब हुनु भयानक वास्तविकता हो ।’
ओबुराले बिहीबार नेचर जर्नलमा प्रकाशित कोरल स्वास्थ्यको ठूलो पुनर्मूल्यांकनको नेतृत्व गरेका थिए । यसले सन् २००८ को अन्तिम विश्वव्यापी गणनापछि ‘कोरल रिफ’ बनाउने प्रजातिहरूको अवस्थामा तीव्र गिरावट आएको देखाएको छ । ‘हाम्रो नतिजाले सन् २०२० सम्म लगभग आधा कोरल प्रजाति लोप हुने जोखिमको उच्च स्तरमा थिए र जलवायु परिवर्तन यस गिरावटको मुख्य कारण हो भन्ने देखाउँछ,’ दर्जनौँ शीर्ष वैज्ञानिक सहभागी अनुसन्धानात्मक प्रतिवेदनमा ओबुराले लेखेका छन् ।
समीक्षामा आईयूसीएनको ‘रेड लिस्ट’मा सूचीकृत सयौँ प्रजाति समेटिएका थिए । तीमध्ये स्ट्यागहर्न र टेबल कोरलजस्ता प्रमुख प्रजाति पनि छन्, जसका खनिज कंंकालले रिफलाई चम्किलो बनाउँछन् ।
‘यसले कोरलका लागि अवस्था उल्लेखनीय रूपमा बिग्रँदै गएको संकेत गर्छ । कोरल रिफको गिरावटका लागि जिम्मेवार विश्वव्यापी कारकहरूमा तीव्र तापक्रम वृद्धि भइरहेको र कमी नआएको अवस्थालाई हेर्दा यो अचम्मको कुरा होइन,’ ओबुरा भन्छन् । यो अध्ययन सन् २०२० मा पूरा भएको थियो ।
गत वर्ष वैज्ञानिकहरूले न्यानो पानीका कोरल रिफ लगभग निश्चित रूपमा फर्कन नसकिने विन्दुमा पुगिसकेको चेतावनी दिएका थिए । महासागरको तापक्रम अधिकांश कोरल बाँच्न सक्ने स्तरभन्दा माथि पुगिसकेको उनीहरूको भनाइ थियो ।
नेचर जर्नलमा प्रकाशित अध्ययनले भनेको छ, ‘समुद्री तापक्रम र अन्य दबाबको अनुमानित वृद्धिले कोरलका लागि अवस्था कहिले र कहाँ अस्तित्वहीन हुनेछ भन्ने निर्धारण गर्छ ।’
