प्रधानमन्त्रि बालेन्द्र शाहले चौतर्फी आलोचना भएपछि कुटनीतिक यूटर्न गरेका छन । प्रधानमन्त्रिले भारतीय र चिनियाँ राजदूतसँग छुट्टाछुट्टै भेटवार्ता गर्ने भएका छन । साथै भोलि अमेरिकी राजदूतसँग भेट्ने तयारी रहेको बताइएको छ । प्रधानमन्त्री नियुक्त भएको करिब चार महिनापछि पहिलोपटक नेपालस्थित विदेशी राजदूतसँग ‘वान टु वान’ भेटवार्ता गर्न लागेका छन्। प्रधानमन्त्री नियुक्त भएपछि शाहले विदेशी राजदूतसँग हुने भेटवार्तामा ‘वान टु वान’ संवाद नगर्ने अडान लिएका थिए। प्रधानमन्त्री शाहले सोमबार नेपालका दुई छिमेकी मुलुक भारत र चीनका राजदूतसँग छुट्टाछुट्टै भेटवार्ता गर्ने कार्यक्रम तय भएको प्रधानमन्त्रीनिकट स्रोतले जनाएको छ। तर पनि कुन एजेण्डामा छलफल केन्द्रित भयो भन्ने बारेमा कुनै विषय सार्वजनिक भएको छैन ।
स्रोतका अनुसार प्रधानमन्त्री शाहले सुरुमा नेपालका लागि भारतीय राजदूत नवीन श्रीवास्तवसँग भेटवार्ता गर्नेछन्। त्यसपछि चिनियाँ राजदूत चाङ माओमिङसँग भेट गर्ने कार्यक्रम छ। भेटवार्ताको निश्चित समय भने सार्वजनिक गरिएको छैन। प्रधानमन्त्री शाहले मंगलबार नेपालका लागि अमेरिकी राजदूतसँग समेत भेटवार्ता गर्ने कार्यतालिका तय भएको स्रोतले जनाएको छ।
प्रधानमन्त्री नियुक्त भएपछि शाहले विदेशी राजदूतसँग हुने भेटवार्तामा ‘वान टु वान’ संवाद नगर्ने अडान लिएका थिए। उनले विदेशी कूटनीतिक प्रतिनिधिसँग हुने भेटवार्ता सामूहिक रूपमा गर्ने शैली अपनाउँदै आएका थिए। तर, प्रधानमन्त्री शाहले अब पहिलोपटक नेपालका प्रमुख शक्ति राष्ट्रका राजदूतसँग छुट्टाछुट्टै भेटवार्ता गर्न लागेका हुन्। यसलाई प्रधानमन्त्रीको कूटनीतिक शैलीमा आएको महत्वपूर्ण परिवर्तनका रूपमा हेरिएको छ।
विशेषगरी भारत र चीन नेपालका दुई प्रमुख छिमेकी तथा नेपालको परराष्ट्र नीतिका महत्वपूर्ण साझेदार भएकाले उनीहरूका राजदूतसँग प्रधानमन्त्रीको प्रत्यक्ष संवादलाई कूटनीतिक रूपमा अर्थपूर्ण मानिएको छ। त्यसपछि अमेरिकी राजदूतसँग हुने भेटले नेपालको परराष्ट्र सम्बन्धमा भारत–चीनसँगै अमेरिकालाई समेत समानान्तर प्राथमिकतामा राखिएको संकेत दिने देखिन्छ।
प्रधानमन्त्री शाहले भारतीय र चिनियाँ राजदूतसँग गर्ने छुट्टाछुट्टै भेटवार्ताका विषयवस्तु भने सार्वजनिक गरिएको छैन। प्रधानमन्त्रीनिकट स्रोतका अनुसार भेटवार्ताको तयारी केही साताअघिदेखि नै भइरहेको थियो। तर सुनसरीमा भएको घटनापछि भेटवार्ताको कार्यक्रम केही ढिला भएको स्रोतको भनाइ छ।
भेटमा नेपाल–भारत र नेपाल–चीन सम्बन्धका समसामयिक विषय, द्विपक्षीय सहकार्य तथा क्षेत्रीय घटनाक्रमबारे छलफल हुन सक्ने भए पनि त्यसबारे प्रधानमन्त्रीको सचिवालयले औपचारिक जानकारी दिएको छैन।
प्रधानमन्त्री शाहले एकै दिन भारत र चीनका राजदूतसँग छुट्टाछुट्टै भेटवार्ता गर्न लाग्नुलाई नेपालको सन्तुलित परराष्ट्र नीतिको सन्दर्भमा पनि महत्वपूर्ण रूपमा हेरिएको छ। नेपालले लामो समयदेखि भारत, चीनलगायत सबै मित्रराष्ट्रसँग सन्तुलित र पारस्परिक हितमा आधारित सम्बन्ध कायम गर्ने नीति अवलम्बन गर्दै आएको छ। भारत नेपालको सबैभन्दा निकट छिमेकीमध्ये एक हो भने चीनसँग पनि पछिल्ला वर्षमा पूर्वाधार, व्यापार, कनेक्टिभिटी तथा आर्थिक सहकार्यका विषयमा सम्बन्ध विस्तार हुँदै आएको छ।
यस्तो अवस्थामा प्रधानमन्त्रीको तहबाट दुवै देशका राजदूतसँग प्रत्यक्ष संवाद सुरु हुनुलाई आगामी दिनमा सरकारको कूटनीतिक सक्रियता बढ्ने संकेतका रूपमा पनि हेरिएको छ। प्रधानमन्त्री शाहले मंगलबार अमेरिकी राजदूतसँग भेटवार्ता गर्ने तयारी गरेका छन्। यससँगै प्रधानमन्त्रीले नेपालका प्रमुख शक्ति राष्ट्र तथा विकास साझेदारका कूटनीतिक प्रतिनिधिसँग प्रत्यक्ष संवादको प्रक्रिया अघि बढाउने देखिएको छ। भारत, चीन र अमेरिकासँग नेपालको सम्बन्ध पछिल्ला वर्षमा आर्थिक, विकास, सुरक्षा, पूर्वाधार र रणनीतिक विषयसँग समेत जोडिँदै गएको छ। त्यसैले प्रधानमन्त्री शाहले यी मुलुकका राजदूतसँग गर्ने संवादलाई सरकारको आगामी परराष्ट्र प्राथमिकताको प्रारम्भिक संकेतका रूपमा पनि हेरिएको छ।
प्रधानमन्त्री शाहले यसअघि राजदूतहरूसँग सामूहिक भेटवार्तालाई प्राथमिकता दिएका थिए। अब भने उनी एक–एक गरी राजदूतसँग प्रत्यक्ष संवादमा जान लागेका छन्। कूटनीतिक अभ्यासमा ‘वान टु वान’ भेटवार्ताले औपचारिक बैठकभन्दा फरक किसिमको संवादको अवसर दिन्छ। विशेषगरी संवेदनशील द्विपक्षीय विषय, सरकारको प्राथमिकता र आपसी समझदारीबारे खुला छलफलका लागि यस्तो भेट महत्वपूर्ण मानिन्छ। तर प्रधानमन्त्रीका पछिल्ला भेटवार्तामा कुन विषय उठ्छन् भन्ने कुरा भने भेटपछि मात्र स्पष्ट हुनेछ।
प्रधानमन्त्रीको सचिवालयले औपचारिक रूपमा एजेन्डा सार्वजनिक नगरेकाले अहिले नै भेटवार्ताको विषयबारे निष्कर्ष निकाल्नु हतार हुनेछ। तर चार महिनापछि प्रधानमन्त्री शाहले भारत र चीनका राजदूतसँग एकै दिन सुरु गर्न लागेको प्रत्यक्ष कूटनीतिक संवाद र त्यसको भोलिपल्ट अमेरिकी राजदूतसँग हुने भेटले सरकारको परराष्ट्र सम्बन्धमा नयाँ चरण सुरु हुन लागेको संकेत भने दिएको छ।
