यस वर्ष देखिएको शक्तिशाली ‘सुपर एल निनो’का कारण आगामी फेब्रुअरीसम्म विश्वभर सामान्य वर्षको तुलनामा करिब ४ लाख ५१ हजार थप गर्मीसम्बन्धी मृत्यु हुनसक्ने नयाँ अध्ययनले चेतावनी दिएको छ।

युनिभर्सिटी अफ सिकागोस्थित क्लाइमेट इम्प्याक्ट ल्याबले बुधबार सार्वजनिक गरेको प्रक्षेपणअनुसार सन् २०२६ को जुनदेखि २०२७ को फेब्रुअरीसम्म एल निनोका कारण बढ्ने तापक्रमले यस्तो अतिरिक्त मृत्यु निम्त्याउन सक्छ। यो संख्या सामान्य वर्षमा अपेक्षित गर्मीसम्बन्धी मृत्युभन्दा अतिरिक्त हो।

अनुसन्धानकर्ताहरूले विश्वका २४ हजार ३७८ क्षेत्रमा तापक्रम र मृत्युदरबीचको सम्बन्धसम्बन्धी तथ्यांकलाई मौसमी तापक्रम पूर्वानुमानसँग जोडेर यो प्रक्षेपण गरेका हुन्। उनीहरूले सन् १९९६ देखि २०२५ सम्मको औसत अवस्थालाई आधार वर्षका रूपमा प्रयोग गरेका छन्।

सेप्टेम्बरदेखि फेब्रुअरीसम्म मात्रै २ लाख ३९ हजारको जोखिम

क्लाइमेट इम्प्याक्ट ल्याबका अनुसार जुनदेखि फेब्रुअरीसम्मको नौ महिनाको अवधिमा अनुमान गरिएको ४ लाख ५१ हजार अतिरिक्त मृत्युमध्ये सेप्टेम्बर २०२६ देखि फेब्रुअरी २०२७ सम्म करिब २ लाख ३९ हजार मृत्यु हुनसक्ने प्रक्षेपण गरिएको छ। यस अनुमानमा करिब ११ हजारको अनिश्चितता दायरा रहेको छ।

अनुसन्धानकर्ताहरूका अनुसार एल निनोको प्रभाव उत्तरी गोलार्द्धमा वसन्तसम्म कायम रहेमा यसको गर्मीजन्य प्रभाव फेब्रुअरीपछि पनि जारी रहन सक्छ। त्यसैले मृत्युको अनुमान अझ बढ्न सक्ने सम्भावना उनीहरूले औंल्याएका छन्।

गरिब तथा विकासोन्मुख देशमा बढी असर

अत्यधिक गर्मीको प्रभाव आर्थिक तथा जलवायु जोखिमका हिसाबले कमजोर देशहरूमा बढी पर्ने अनुमान गरिएको छ। अफ्रिकाको साहेल क्षेत्र सबैभन्दा बढी प्रभावित हुने देखिएको छ, जहाँ सेप्टेम्बरदेखि फेब्रुअरीसम्म करिब ६६ हजार ८०० अतिरिक्त गर्मीजन्य मृत्यु हुनसक्ने प्रक्षेपण छ।

देशगत रूपमा नाइजेरियामा करिब ३१ हजार ४००, इन्डोनेसियामा १९ हजार ३००, सुडानमा १७ हजार ६००, भारतमा १५ हजार ८०० र ब्राजिलमा १३ हजार ३०० अतिरिक्त मृत्यु हुनसक्ने अनुमान गरिएको छ। फिलिपिन्स, भियतनाम, थाइल्यान्ड र कम्बोडियामा संयुक्त रूपमा करिब १९ हजार ४०० अतिरिक्त मृत्युको जोखिम देखाइएको छ।

सामान्यभन्दा १.२ डिग्री बढी तात्न सक्ने

क्लाइमेट इम्प्याक्ट ल्याबका अनुसार एल निनोको अवधिमा विश्वव्यापी भूमि तापक्रम सामान्य अवस्थाभन्दा करिब १.२ डिग्री सेल्सियस बढी हुनसक्छ। अत्यधिक तातो दिनको संख्या सामान्य वर्षको तुलनामा ४४ प्रतिशतसम्म बढ्नसक्ने अनुमान गरिएको छ।

अनुसन्धानकर्ताहरूले यो अवस्थालाई भविष्यमा जलवायु परिवर्तनका कारण सामान्य बन्न सक्ने अत्यधिक गर्मीको एउटा सम्भावित पूर्वसंकेतका रूपमा व्याख्या गरेका छन्। उनीहरूका अनुसार एल निनोले अहिले नै करिब दुई दशकपछि देखिन सक्ने तापक्रमको अवस्था अनुभव गराइरहेको हुनसक्छ।

डढेलो, खडेरी र पानीको संकटको थप जोखिम

अत्यधिक गर्मीबाट हुने अनुमानित मृत्युबाहेक एल निनोले खडेरी, डढेलो, बाढी र पानीको अभावजस्ता अन्य जोखिम पनि बढाउन सक्ने वैज्ञानिकहरूले बताएका छन्। त्यसैले ४ लाख ५१ हजारको संख्या एल निनोबाट हुने सम्पूर्ण सम्भावित मृत्युको अनुमान नभई मुख्यतः अतिरिक्त गर्मीका कारण हुनसक्ने मृत्युको प्रक्षेपण हो।

तत्काल तयारी गर्न सुझाव

अनुसन्धानकर्ताहरूले गर्मीसम्बन्धी पूर्वसूचना प्रणालीलाई प्रभावकारी बनाउन, जोखिममा रहेका समुदायका लागि कूलिङ सेन्टर र पर्याप्त पानीको व्यवस्था गर्न, स्वास्थ्य संस्थाको क्षमता बढाउन तथा बाहिरी क्षेत्रमा काम गर्ने श्रमिकका लागि सुरक्षा उपाय लागू गर्न सुझाव दिएका छन्। वृद्धवृद्धा तथा अन्य जोखिममा रहेका समूहलाई लक्षित सहायता पनि महत्वपूर्ण हुने उनीहरूको भनाइ छ।

क्लाइमेट इम्प्याक्ट ल्याबका सहसंस्थापक तथा युनिभर्सिटी अफ सिकागोका अर्थशास्त्री माइकल ग्रिनस्टोनले यो प्रक्षेपणले अत्यधिक गर्मीबाट हुने सम्भावित मृत्युको जोखिमबारे पहिले नै जानकारी उपलब्ध गराएर तत्काल उद्धार तथा अनुकूलनका उपाय अघि बढाउन मद्दत गर्ने बताएका छन्।

यद्यपि, यो नयाँ रिपोर्टको निष्कर्ष अझै peer-reviewed जर्नलमा प्रकाशित भइसकेको छैन। अनुसन्धानकर्ताहरूले यसमा पहिलेका peer-reviewed अध्ययनबाट स्थापित तापक्रम–मृत्युदर सम्बन्धसम्बन्धी विधि प्रयोग गरेका छन्। त्यसैले ४ लाख ५१ हजारलाई निश्चित मृत्यु संख्या नभई मोडलमा आधारित सम्भावित अतिरिक्त मृत्युको प्रक्षेपणका रूपमा बुझ्नुपर्ने हुन्छ।