दुई युवा नेपालीले अमेरिकाको एक प्रतिष्ठित स्टार्टअप एक्सेलेरेटर कार्यक्रमबाट लगानी प्राप्त गरेपछि कृत्रिम बुद्धिमत्ता (AI) कम्पनी स्थापना गरेका छन्, जुन अहिले तीव्र गतिमा विस्तार हुने चरणमा पुगेको छ।

सुदीप रोकाया र कार्तिकेश मिश्र नेपालमा एकअर्कालाई चिन्दैनथे, तर उनीहरूको भेट अमेरिकाको बोस्टनस्थित Massachusetts Institute of Technology (MIT) मा विद्यार्थीका रूपमा भयो। अहिले उनीहरू Lamina Labs का सह-संस्थापक हुन् र San Francisco मा बसेर जेनरेटिभ भिडियो प्रविधिमा काम गरिरहेका छन्।

उनीहरूको पहिलो उत्पादन ‘सिमी’ (Simi) हो, जसले केवल टेक्स्ट प्रम्प्टको आधारमा ह्वाइटबोर्ड-शैलीका व्याख्यात्मक भिडियोहरू तयार गर्छ। यस परियोजनाले विश्वकै चर्चित स्टार्टअप एक्सेलेरेटर Y Combinator (YC) बाट समर्थन प्राप्त गरिसकेको छ र त्यसपछि थप ३० लाख डलर लगानी पनि जुटाउन सफल भएको छ।

MIT मा गणित र कम्प्युटर विज्ञान अध्ययनरत रोकाया भन्छन्, “हाईस्कुलमा म धेरै भौतिकशास्त्र पढ्थेँ र म दृश्य माध्यमबाट सिक्ने विद्यार्थी भएकाले शैक्षिक भिडियोहरू मलाई निकै मन पर्थे।” उनी लोकप्रिय युट्युबर 3Blue1Brown बाट प्रेरित भएका थिए, जसले गणितीय अवधारणाहरूलाई एनिमेसनमार्फत बुझाउने गर्छन्।

3Blue1Brown ले Python भाषामा ‘Manim’ नामक पुस्तकालय विकास गरेका थिए, जसको प्रयोग गरेर एनिमेसन बनाइन्छ। रोकायाले गत गर्मीमा यसलाई स्वचालित बनाउने प्रयास गरे, तर ठूलो भाषा मोडेल (LLM) युगअघि विकसित भएकाले यो प्रणाली AI का लागि सहज थिएन।

“यो पुस्तकालयलाई मात्र प्रयोग गरेर सटीक परिणाम ल्याउन लाखौँ डलर खर्च गरेर मोडेललाई पुनः प्रशिक्षण दिनुपर्ने हुन्थ्यो,” MIT मा विद्युतीय इन्जिनियरिङ र कम्प्युटर विज्ञान अध्ययन गरेका तथा पछि इन्जिनियरिङमा स्नातकोत्तर पूरा गरेका कार्तिकेश मिश्र भन्छन्।

त्यसैले उनीहरूले त्यो अवधारणा त्यागे। तर केही महिनापछि जीवविज्ञानको कक्षा लिइरहेका रोकायाले भिडियोमार्फत सिक्न सहयोग गर्ने AI उपकरण खोजे। “मैले प्रयोग गरेका कुनै पनि उपकरण पर्याप्त राम्रो लागेनन्, र तिनीहरूमा उल्लेखनीय सुधार पनि देखिएन,” उनी सम्झन्छन्।

त्यसपछि रोकायाले जेनरेटिभ AI र AI एजेन्टको प्रयोग गरेर ‘भाइब-कोडिङ’ (vibe-coding) मा अनुसन्धान थाले। यो विधिले LLM को सहयोगमा छिटो कोड लेख्ने र परिमार्जन गर्ने काम गर्छ। उनले आफ्नो अनुसन्धानबाट भिडियो निर्माण प्रक्रिया ५० गुणा छिटो बनाउन सकिने निष्कर्ष निकाले र मिश्रलाई देखाए। मिश्र प्रभावित भए र कम्पनीमा सहकार्य गर्न तयार भए।

“म अमेरिका आउनुको एउटा उद्देश्य नेपालमा उपलब्ध नभएको ज्ञान प्राप्त गर्नु थियो,” मिश्र भन्छन्। “MIT मा सिकाइ भयो, तर सान फ्रान्सिस्को आएपछि मैले संसारलाई आवश्यक पर्ने केही निर्माण गर्नुपर्छ भन्ने महसुस गरें।”

प्रतिस्पर्धालाई उछिन्दै

‘सिमी’ नाम रोकायाको गृह जिल्ला Simikot बाट प्रेरित हो। “मलाई आकर्षक नाम चाहिएको थियो, र लगानीकर्ताहरूलाई पनि यो नाम मन पर्‍यो,” उनी भन्छन्।

सिमी अहिले सबैका लागि अनलाइन परीक्षण गर्न निःशुल्क उपलब्ध छ। प्रयोगकर्ताले साधारण वा जटिल जुनसुकै विषयमा प्रम्प्ट दिएर भिडियो बनाउन सक्छन्। अन्तिम भिडियोमा १, २, ३ वा ५ मिनेटको अवधि, पुरुष वा महिला आवाज, तथा नेपालीसहित ८० भाषामध्ये छनोट गर्न सकिन्छ।

AI उद्योग अत्यन्त प्रतिस्पर्धी भएकाले उत्पादनलाई फरक बनाउन ‘मोअट’ (moat) आवश्यक हुन्छ। सिमीको विशेषता भनेको एउटै समयमा छिटो, सस्तो र उच्च गुणस्तरका भिडियो उत्पादन गर्न सक्नु हो।

रोकाया र मिश्रका अनुसार उनीहरूले निरन्तर परीक्षण र सुधारको प्रक्रियाबाट उत्पादनको गुणस्तर उकासेका छन्। सिमी ‘डीप टेक’ उत्पादन हो, जसले प्रणालीको आधारभूत तहमा काम गर्छ, केवल अन्य LLM हरूमाथि आधारित ‘र्‍यापर’ मात्र होइन।

“हामी दुवै नेपालबाट आएका भएकाले नेपालीहरूले पनि किफायती रूपमा प्रयोग गर्न सकून् भन्ने चाहना थियो,” रोकाया भन्छन्। “सस्तो सर्भरमार्फत सञ्चालन गर्न सकिने भएकाले लागत घटाउन सफल भएका छौँ।”

उनका अनुसार यो उपकरणले नेपालका दुर्गम क्षेत्रका शिक्षकहरूलाई पनि उपयोगी सहयोग गर्न सक्छ।

सुरुमा उनीहरूले शिक्षा क्षेत्रमा बढी प्रयोग हुने अपेक्षा गरेका थिए। तर शिक्षा क्षेत्रको व्यवसायिक निर्णय प्रक्रिया सुस्त भएकाले उनीहरूले साना व्यवसायलाई लक्षित गरे।

YC ले सिमीबारे गरेको पहिलो पोस्ट भाइरल भयो। उत्पादन सार्वजनिक भएको १२ दिनमै ४,००० प्रयोगकर्ता पुगे, जसमध्ये १८७ जना भुक्तानी गर्ने ग्राहक थिए।

“केन्टकी र फ्लोरिडाका साना व्यवसायहरूले हाम्रो उपकरण प्रयोग गरिरहेका छन्,” मिश्र भन्छन्। “कुकुरहरूको डे-केयर केन्द्रहरूले खोपसम्बन्धी जानकारी दिने भिडियो बनाउन सिमी प्रयोग गरिरहेका छन्।”

पहिलो पूर्ण नेपाली स्टार्टअप

Lamina Labs ले YC बाट ५ लाख डलर लगानी प्राप्त गर्ने पहिलो पूर्ण नेपाली स्टार्टअपका रूपमा चर्चा कमायो। YC ले आफ्ना स्टार्टअपहरूलाई अनुभवी सल्लाहकार, लगानीकर्ता र उद्यमीहरूको विशाल सञ्जाल उपलब्ध गराउँछ।

“मुख्य कुरा पैसा होइन, समुदाय हो,” मिश्र भन्छन्। “हामी Airbnb का CEO जस्ता व्यक्तिलाई सिधै सन्देश पठाउन सक्छौँ। उनीहरू सक्रिय रूपमा सहयोग गर्छन्।”

उनका अनुसार YC मा स्वीकृतिदर १ प्रतिशतभन्दा कम छ। “तर एकपटक भित्र प्रवेश पाएपछि स्रोतसाधन लगभग असीमित हुन्छन्। सल्लाहकारहरूलाई के काम गर्छ र के गर्दैन भन्ने राम्रोसँग थाहा हुन्छ।”

रोकाया र मिश्र दुवैले सफलताको मूल कारण समुदायलाई मान्छन्। उनीहरू हरेक दुई हप्तामा YC साझेदारसँग व्यक्तिगत बैठक गर्छन् र अन्य १२ कम्पनीसँग राजस्व तथा ग्राहक संख्या जस्ता लक्ष्यहरू सार्वजनिक रूपमा तय गर्छन्।

“लक्ष्य सार्वजनिक गर्दा जिम्मेवारी र तात्कालिकता बढ्छ,” रोकाया भन्छन्। “यसले मानिसलाई सामान्य अवस्थाभन्दा सय गुणा बढी उत्पादक बनाउँछ।”

हालै आयोजित YC Demo Day मा संस्थापकहरूले हजारौँ सम्भावित लगानीकर्तासामु आफ्नो उत्पादन प्रस्तुत गरेका थिए। तर Lamina Labs को हकमा पहिलो लगानीकर्ताले नै उनीहरूले खोजेको सम्पूर्ण ३० लाख डलर लगानी गर्न सहमति जनाएको थियो।

“उनीहरूले अरूसँग लगानी नउठाउन र सीधै काममा केन्द्रित हुन भने,” रोकाया भन्छन्। “अहिले त हामी अन्य लगानीकर्ताका प्रस्ताव अस्वीकार गरिरहेका छौँ।”

नेपाली युवाका लागि सन्देश

लगानी सुरक्षित भएपछि उनीहरू थप इन्जिनियर भर्ती गर्ने तयारीमा छन्। हालसम्म कम्पनीमा केवल उनीहरू दुई जना मात्र थिए।

रोकायाले स्टार्टअप क्षेत्रमा आउन चाहने नेपाली युवालाई चेतावनी पनि दिन्छन्। “धेरैले स्टार्टअप सुरु गर्न चाहन्छु भन्छन्, किनभने त्यो आकर्षक सुनिन्छ। तर अधिकांश तयार हुँदैनन्,” उनी भन्छन्। “हजारौँ मानिस एउटै विचार लिएर सफल हुने प्रयास गरिरहेका हुन्छन्।”

उनका अनुसार सफलता प्राप्त गर्न २४ घण्टा समर्पण र केन्द्रित मेहनत आवश्यक हुन्छ। “हामी बिहान १० बजे उठ्थ्यौँ, केही कदम हिँडेर डेस्कमा पुग्थ्यौँ र राति २ बजेसम्म लगातार काम गर्थ्यौँ,” उनी सम्झन्छन्।

मिश्र स्वीकार्छन् कि यो जीवनशैली स्वास्थ्यका दृष्टिले आदर्श होइन। तर AI क्षेत्र यति प्रतिस्पर्धी छ कि सबैभन्दा अगाडि रहन निरन्तर मेहनत गर्नुपर्ने हुन्छ।

उनीहरूका अनुसार साझा नेपाली पृष्ठभूमि पनि सफलताको महत्वपूर्ण कारण बनेको छ। “धेरै स्टार्टअप संस्थापकहरूबीचको सम्बन्ध बिग्रिएर असफल हुन्छन्,” रोकाया भन्छन्। “हामी दुवै नेपाली भएकाले एकअर्कालाई बुझ्न, संवाद गर्न र सहकार्य गर्न सजिलो भएको छ।”

from nepalitimes