नेपाल सरकारले आफ्नो नीति तथा कार्यक्रममा विदेशी वा छिमेकी राष्ट्रप्रति ‘सबैसँग मित्रता, छैन कसैसँग शत्रुता’ को मान्यताअनुरूप परराष्ट्र नीति अवलम्बन गर्ने भएको छ । राष्ट्रपति रामचन्द्र पौडेलले शुक्रवार संसद्मा सरकारको नीति तथा कार्यक्रम प्रस्तुत गर्दै ‘सबैसँग मित्रता, छैन कसैसँग शत्रुता’ लाई परराष्ट्र नीतिको मूल आधार रहने घोषणा गरेका हुन् । नेपालले पहिलेदेखि नै अगाल्दै आएको असंग्लन परराष्ट्र नीति व्यवहारत मृत प्राय छ । यस्तो बेला केहि फरक देखिने तर अर्थ न वर्थको नीति अवलम्बन गरेको देखिन्छ । यसमा न कुनै नयाँपन छ न कुनै विशेष अर्थ लाग्ने खालको । परराष्ट्र मन्त्रालयमा व्यक्ति फेरिंदैपिच्छे फेरिने नीतिले नेपाल विश्व कुटनीतिक मन्चमा क्रमश कमजोर बन्दै गएको छ । त्यसको पछिल्लो उदाहरण यहि अर्थन बर्थको कथनले पुष्टि गर्दछ ।
यस्तो बेला ‘छिमेकी मित्र राष्ट्रहरूसँग मैत्रीपूर्ण सम्बन्ध घनीभूत गरी, पारस्परिक लाभ र सम्मानमा आधारित सम्बन्ध कायम गरिनेछ,’ सरकारको नीति तथा कार्यक्रममा भनिएको छ ‘संयुक्त राष्ट्रसंघ तथा बहुपक्षीय मञ्चहरूमा नेपालको भूमिकालाई थप प्रभावकारी र सशक्त बनाउँदै हित प्रवद्र्धन गरिनेछ ।’
परराष्ट्र नीति २०७७ ले त्यही सिद्धान्तलाई बढावा दिएको छ । राष्ट्रिय हितको रक्षा गर्न संयुक्त राष्ट्रसंघको बडापत्र, अंसलग्नता, पञ्चशीलको सिद्धान्त, अन्तर्राष्ट्रिय कानुन र विश्व शान्तिको मान्यताका आधारमा स्वतन्त्र परराष्ट्र नीतिलाई अवलम्बन गरिने पनि नीति तथा कार्यक्रममा उल्लेख छ । नेपाल आबद्ध क्षेत्रीय सहयोग संगठनमार्फत क्षेत्रीय सहयोगलाई नेपालको हितअनुकूल अर्थपूर्ण र प्रभावकारी बनाइने लक्ष्य राखिएको छ । त्यस्तै, आर्थिक कूटनीतिलाई सहायता, लगानी, श्रम बजार, पर्यटन र व्यापार प्रवर्धनको महत्त्वपूर्ण औजारका रूपमा स्थापित गर्दै मुलुकभित्र र बाहिर आर्थिक कूटनीतिका कार्यक्रमहरू प्रभावकारी रूपमा सञ्चालन गरिने पनि जनाइएको छ ।
गैरआवासीय नेपालीहरूको क्षमता र सञ्जाललाई उपयोग गर्ने सर्वाजनिक र सांस्कृतिक कूटनीतिको माध्यमबाट अन्तर्राष्ट्रियस्तरमा मुलुकको पहिचान र सम्मानलाई अभिवृद्धि गर्ने नीति पनि सरकारले लिएको छ । पछिल्लो समयमा नेपालको परराष्ट्रनीति सबै भन्दा अलमलमा परेको छ र त्यहि अनुसार नेपाल विश्व मानचित्रमा एक्लिदै गएको छ । विश्व परिदृष्यमा जसरी कुटनीतिले नेपालको छवि उच्च राख्नुपर्ने हो व्यवस्था फेरिंदैपिच्छे कमजोर बन्दै गएको हाम्रो कुटनीति यतिखेर दोबाटोमा उभिएको बटुवा जस्तो अवस्थामा पुगेको छ । न नीति स्पष्ट छ नत कसैसंग घनिष्ट मित्रता नै ।
