नेपालमा टर्की दूतावास खोल्ने सम्भावना बढेसँगै भारतको चासो र चिन्ता पनि बढ्दै गएको देखिन्छ। भारतीय नीति विश्लेषकहरूका अनुसार यो कदम केवल दुई देशबीचको कूटनीतिक सम्बन्ध विस्तारको विषय मात्र होइन, बरु यसमा व्यापक भू–राजनीतिक उद्देश्य पनि जोडिएको छ। विशेषगरी भारतले यसलाई दक्षिण एसियामा आफ्नो प्रभाव सन्तुलन बिगार्ने प्रयासका रूपमा हेरेको देखिन्छ। कतिपय विश्लेषकहरूका अनुसार टर्कीको नेपाल प्रवेशले क्षेत्रीय शक्ति सन्तुलनमा नयाँ प्रकारको प्रतिस्पर्धा सुरु गर्न सक्छ।
टर्कीले विगत केही वर्षदेखि विभिन्न देशहरूसँग आफ्नो कूटनीतिक र रणनीतिक सम्बन्ध विस्तार गर्दै आएको छ। नेपालमा दूतावास खोल्ने सम्भावनालाई पनि त्यसैको निरन्तरता मानिन्छ। तर भारतले यसलाई सामान्य कूटनीतिक अभ्यासका रूपमा मात्र नहेरी, यसको पछाडि राजनीतिक र रणनीतिक उद्देश्य हुन सक्ने आशंका व्यक्त गरेको छ। भारतको बुझाइमा यस्तो उपस्थिति भविष्यमा क्षेत्रीय अस्थिरता सिर्जना गर्न प्रयोग हुन सक्छ।
विशेष गरी भारतले टर्की र पाकिस्तानबीचको निकट सम्बन्धलाई पनि यस सन्दर्भमा जोडेर हेरेको छ। यी दुई देशबीचको रणनीतिक सहकार्यले नेपालजस्ता संवेदनशील भौगोलिक स्थानमा प्रभाव पार्न सक्छ भन्ने चिन्ता भारतको छ। नेपालको तराई क्षेत्रलाई पनि भू–राजनीतिक दृष्टिले महत्वपूर्ण क्षेत्रका रूपमा लिइन्छ। यहाँ कुनै पनि बाह्य शक्ति सक्रिय भएमा त्यसको प्रभाव भारतको सुरक्षा र सीमावर्ती रणनीतिमा पर्न सक्ने अनुमान गरिन्छ।
कतिपय विश्लेषकहरूका अनुसार यदि टर्कीले नेपालमा दूतावास खोलेर विभिन्न सामाजिक, सांस्कृतिक वा राजनीतिक गतिविधिहरू विस्तार गर्यो भने त्यसले क्षेत्रीय सन्तुलनमा नयाँ चुनौती ल्याउन सक्छ। तर अर्कोतर्फ, नेपालका लागि भने यो अवसर पनि हुन सक्छ, किनभने यसले वैदेशिक सम्बन्ध विस्तार र आर्थिक सहयोगका नयाँ ढोका खोल्न सक्छ।
नेपालले भने आफ्नो कूटनीतिक नीति सन्तुलित राख्दै सबै देशसँग मैत्रीपूर्ण सम्बन्ध कायम गर्नुपर्ने चुनौती सामना गर्नुपर्ने देखिन्छ। कुनै पनि विदेशी उपस्थिति देशको राष्ट्रिय हित, सुरक्षा र संविधानको दायराभित्र रहेर मात्र सञ्चालन हुनुपर्ने आवश्यकता विज्ञहरूले औंल्याएका छन्। समग्रमा, टर्की दूतावास नेपालमा खुल्ने सम्भावनाले कूटनीतिक अवसरसँगै क्षेत्रीय राजनीति पनि प्रभावित पार्न सक्ने देखिन्छ। भारतको बढ्दो चासोले यो विषयलाई केवल दुई देशको सम्बन्ध मात्र नभई सम्पूर्ण दक्षिण एसियाली भू–राजनीतिक समीकरणसँग जोडेर हेर्नुपर्ने अवस्था सिर्जना गरेको छ।
टर्की र नेपालबीच सन् १९६२ मा कूटनीतिक सम्बन्ध स्थापना भएको हो। टर्कीले नयाँ दिल्लीस्थित आफ्नो दूतावासमार्फत नेपालमा मान्यता पाएको छ भने काठमाडौंमा वाणिज्य दूतावास रहेको छ। टकी एयरलायन्सद्वारा सञ्चालन हुने सिधा उडानले दुई देशबीच हवाई सम्बन्धलाई जोडेको छ। मुख्य सम्बन्धहरूमा व्यापार, पर्यटन तथा बढ्दो वैचारिक सहकार्य समावेश छन्, जहाँ टर्की क्षेत्रीय शिक्षा र कल्याणकारी परियोजनाहरूमा सम्भावित साझेदारका रूपमा देखिन्छ।
कूटनीतिक माध्यमहरूमा रहेको टर्कीका राजदूतलाई नेपालका लागि पनि मान्यता दिइएको छ, जबकि भारतमा रहेको नेपाली दूतावास टर्कीका लागि मान्यता प्राप्त छ। सिधा सम्पर्कले इस्तानबुल र काठमाडौंबीच सिधा उडान सञ्चालन गर्छ, जसको उडान समय करिब सात घण्टा हुन्छ। पछिल्ला वर्षहरूमा व्यापारको परिमाण बढ्दो क्रममा रहेको छ, जुन करिब ९० मिलियन अमेरिकी डलरको आसपास उतार–चढाव भइरहेको छ। टर्कीले गैर(सरकारी संस्थामार्फत दक्षिण एसियामा आफ्नो उपस्थिति विस्तार गर्दै नेपालका शिक्षा र कल्याण क्षेत्रमा प्रभाव बढाउने प्रयास गरिरहेको छ।
