भियतनामबाट २७ सय किलोमिटर पैदल यात्रा गरी ३० बौद्ध भिक्षुहरु लुम्बिनी पुगेर ध्यानमा बसेका छन । विश्वभरी यूद्ध तथा अशान्तिको बादल मडारिरहेको बेला शान्तिका दुतहरुले विश्वभरी पैदल शान्ति यात्रा गर्दै शान्तिको कामना गरी रहेका छन । भियतनामबाट एशियाभरि अद्भुत आध्यात्मिक यात्रा पूरा गरेर आएका करिब तीस जना भियतनामी तपस्वी भिक्षुहरूको अन्तिम आश्रयस्थल लुम्बिनीमा ध्यानमा बसेका हुन । लाओस, थाइल्याण्ड र मलेसियामा पैदल यात्रा गरेपछि, यी तपस्वी भिक्षुहरूले भारत प्रवेश गरी चार मुख्य बौद्ध तीर्थस्थल भ्रमण गरेर उनिहरु अन्ततः लुम्बिनी पुगेका छन्। हाल उनीहरू कम्बोडियन मठको खुला आकाशमुनि ध्यानमा बसिरहेका छन्, जसले उक्त स्थानलाई गहिरो आध्यात्मिक अनुभवको केन्द्रमा परिणत गरेको छ। प्रसिद्ध तपस्वी थिच मिन्ह टुए नेतृत्वमा, यस तीर्थयात्राले सामाजिक सञ्जाल र नेपालका मैदानभर लाखौंको मन जितेको छ। पैदल यात्रा गरेर बुद्धको जन्मस्थलमा पुग्दा, यी तपस्वी भिक्षुहरूले धर्मको जीवन्त प्रतीक बनेका छन् र २१औँ शताब्दीमा पनि त्यागको प्राचीन मार्ग जिवित रहेको देखाएका छन्।
यी साधकहरू कठोर धुताङ्ग साधु नियमावली पालन गर्छन् । जसले मानवीय सहनशीलताको सीमा छिचोल्दै आध्यात्मिक मोक्ष प्राप्त गर्न प्रयास गर्छ। उनीहरूको यात्रा प्राचीन बौद्ध परम्पराको आधुनिक प्रतिध्वनि हो । जसमा प्रायः सबै सांसारिक सुविधा त्याग्ने व्रतहरू समावेश छन्। लुम्बिनीमा स्थानीय र तीर्थयात्रीहरूको लागि सबैभन्दा आकर्षक दृश्य भनेको तपस्वी भिक्षुहरूको अद्वितीय पहिरन हो। चिब्बर नामको यी वस्त्रहरू हातले सिलिएका कपडाका टुक्राबाट बनाइन्छन्—अकसर शवभूमि वा मृत व्यक्तिबाट छाडिएका फोहर कपडाबाट सङ्कलन गरी सफा गरेर जोडेर बनाइएका हुन्छन । जसले जीवनको अस्थायीत्वको प्रतीक प्रस्तुत गर्छ।
लुम्बिनीमा उनीहरूको दैनिक क्रियाकलापले उनीहरूको अडिग अनुशासनको प्रमाण प्रस्तुत गर्छ। हरेक दिन उनीहरू मायादेवी मन्दिर वरिपरि ध्यानपूर्वक हिँड्छन् र विश्व शान्तिका लागि प्रार्थना गर्छन्। उनीहरूको तपस्या केही अत्यधिक नियमहरूले परिभाषित गरिएको छ, जसले परम्परागत मठीय व्यवस्थाबाट फरक बनाउँछ ।
यो समूहका तपस्वी भिक्षुहरू कहिल्यै सुतेर निद्रामा बस्दैनन्। उनीहरू रातभर बस्ने ध्यान मुद्रा सिटिङ पोस्टरमा रहन्छन्, थकाइ लाग्दा कहिलेकाहीँ रुख वा पर्खालमा टेकेर विश्राम गर्छन्। अभोकसिक र रुक्खमुल अभ्यास अनुसार, उनीहरू घर वा भवन भित्र प्रवेश वा निद्रामा बस्दैनन्। बरु लुम्बिनीको बगैंचाको जंगल र खुला क्षेत्रमा खुल्ला भूमिमा बस्छन्। आधुनिक अभ्यासको पूर्ण विपरीत, यी तपस्वी भिक्षुहरूले नगद दान स्वीकार्दैनन्। उनीहरूको दैनिक एक भोजन पारम्परिक भिक्षाटनबाट मात्र प्राप्त हुन्छ, केवल खाना र पानी स्वीकार्ने गर्दछन।
लुम्बिनी क्षेत्रमा घुम्दा उनीहरूको मौन, नङ बिना यात्रा बुद्धका मूल शिक्षाको सशक्त स्मरणको रूपमा काम गर्छ—साँचो शान्ति संचित गर्नेमा होइन, स्वयंकै त्यागमा भेटिन्छ। लुम्बिनीमा यी तपस्वी भिक्षुहरूले १३ विशेष व्रत कडा पालन गर्छन्, जसले उनीहरूको मार्ग परिभाषित गर्छ। अभ्यास चार क्षेत्रमा वर्गीकृत छन् वस्त्र, खाना, आवास, र मुद्रा।
पान्सुकुल केवल छाडिएका वस्त्र वा फोहर कपडाहरू मात्र लगाउने, टेसिवारिका सधैं तीन वस्त्र मात्र राख्ने र लगाउने, खाना अभ्यास, पिण्डपात भिक्षाटनको कटोराबाट मात्र खाना खाने, सपदानचरिका घर–घर हिँडेर खाना सङ्कलन गर्ने, एकसानीक दिनमा केवल एक पटक भोजन गर्ने, पट्टापिण्डिका कटोराबाट सिधै खाना खाने, प्लेट अस्वीकृत गर्ने, खालुपच्छभत्तिका भोजन सुरु भएपछि अतिरिक्त खाना अस्वीकृत गर्ने, आवास अभ्यास अरन्निका केवल जंगलमा बस्ने रुक्खमुल रूखको छायाँमा बस्ने, अभोकसिक खुला भूमिमा सुत्ने गर्दछन । त्यसैगरी सुसानिका शवभूमिमा ध्यान गर्ने, यथासन्ततिका तोकिएको स्थानमा बस्ने, मुद्रा अभ्यास नेसज्जिका सबैभन्दा कठोर व्रत—सुतेर झुकेर बस्न छोड्ने, केवल बस्ने, उभिने वा हिँड्ने मुद्रा अपनाउने गर्दछन । त्यसलाई संसारकै कठोर तपस्या मानिन्छ ।
भियतनामी साधुहरूको उपस्थितिले लुम्बिनीमा स्थानीय तीर्थयात्री र अन्तर्राष्ट्रिय पर्यटक दुवैको ध्यान आकर्षित गरेको छ। हजारौं किलोमिटरको यात्राले धर्मको जीवित प्रतिनिधित्वको रूपमा काम गर्छ। स्थानीय एक आगन्तुकले मायादेवी मन्दिरमा भने “२५०० वर्षअघि वर्णन गरिएको त्यही कठोर साधना अहिले बुद्धको जन्मस्थलमा अभ्यास गरिरहेको देख्दा हाम्रो आध्यात्मिक सम्पत्तिको मूल सम्झना हुन्छ।” लुम्बिनी बगैंचामा उनीहरूको मौन, ध्यानयुक्त उपस्थितिले समरसताको प्रार्थना गर्छ। धुताङ्ग मार्गको भौतिक कठिनाइ साधना मात्र होइन, मानसिक शुद्धीकरण हो, लोभ, क्रोध र मोह हटाउन लक्षित हुने बताइएको छ । स्मरण रहोस यतिखेर अमेरिकाको टेक्सासबाट पैदल यात्रा गरी बासिंटन डिसी जाँदै गरेका १९ जना बौद्ध भिक्षुहरुले संसारको ध्यान तानेको छ । उनिहरुले पनि विश्व शात्निका लागि पदयात्रा भन्दै यतिखेर भर्जिनीया पुगेका छन । यहि फेब्रुअरीको दिन वासिंटन पुगेर यात्रा सकिने छ । पत्रकार नरेन्द्र मानन्धरको सहयोगमा तयार पारिएको समाचार ।
